Jaskra i zaćma to bardzo poważne choroby narządu wzroku, które prowadzą do pogorszenia widzenia, a w konsekwencji do ślepoty. Zarówno jedno, jak i drugie schorzenie można usunąć operacyjnie. Żeby uniknąć wykonywania dwóch zabiegów, rekomenduje się przeprowadzenie operacji łączonej, podczas której usuwa się zarówno zaćmę, jak i zatrzymuje rozwój jaskry. Wyjaśniamy, jak wygląda taka operacja i kto może się jej poddać.

Jaskra i zaćma – czym się charakteryzują?

Jaskrą jest dotkniętych w Polsce około 800 tysięcy osób, zaćmą natomiast prawie milion. Obydwa schorzenia są najczęstszymi powodami ślepoty. Czym się charakteryzują te schorzenia i jakie dają objawy?

Jaskra

Jaskra to nieuleczalna choroba oczu, powstająca na skutek uszkodzenia nerwu wzrokowego, co jest spowodowane zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym. W rezultacie ciecz znajdująca się w środku gałki ocznej, której zadaniem jest odżywianie oka, nie jest odprowadzana i zaczyna coraz bardziej napierać na jego ścianki, niszcząc nerw wzrokowy. Jaskry nie da się całkowicie wyleczyć – dostępne metody leczenia pozwalają jedynie zahamować albo opóźnić jej rozwój.

Jaskra jest ciężka do zauważenia, ponieważ przez długi czas nie daje objawów. Gdy się one pojawią, choroba może być już w zaawansowanym stadium. Do najczęstszych objawów jaskry należą:

  • widzenie „jak za mgłą”,
  • trudności z przystosowaniem wzroku do ciemności,
  • widzenie aureoli wokół źródeł światła, czyli tzw. efekt „halo”,
  • zaczerwienienie i silny ból oka,
  • bóle głowy,
  • światłowstręt,
  •  łzawienie oczu.

Zaćma

Zaćma, nazywana także kataraktą, to postępujące mętnienie i twardnienie soczewki oka, które prowadzi do utraty jej przejrzystości. Skutkiem tych zmian jest znaczne pogorszenie widzenia, a gdy nie podejmie się leczenia – nawet ślepota. Mętnienie i twardnienie soczewki są wynikiem fizjologicznych procesów inwolucyjnych związanych z zaburzeniami przemiany materii zachodzącymi w soczewce. Przyspieszać je mogą różne czynniki: choroby metaboliczne, przyjmowane leki czy nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV.

Najbardziej charakterystycznym objawem zaćmy jest stopniowo pogarszające się widzenie. Nie da się go skorygować okularami korekcyjnymi – obraz jest przymglony, przyciemniony, może się wydawać, jakby był oglądany przez brudną szybę. Utrudnione jest także widzenie w ciemności. Im bardziej mętnieje soczewka, tym mniejsza staje się ostrość wzroku. Stopniowe mętnienie soczewki prowadzi w końcu do całkowitej ślepoty.

Chirurgiczne metody leczenia jaskry

Głównym celem leczenia jaskry jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego – „zejście” do takiej wartości, przy której nie będzie następowało dalsze uszkadzanie nerwu wzrokowego. Można to osiągnąć terapią farmakologiczną, laserową albo operacją. Metoda leczenia jest zależna od typu jaskry, jej stadium, szybkości postępowania oraz indywidualnych uwarunkowań pacjenta. W zaawansowanej jaskrze albo w przypadkach, gdy niemożliwe jest alternatywne leczenie, wykonuje się zabieg chirurgiczny.

Wyróżnia się kilka sposobów na operacyjne obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego:

  • Sklerektomia głęboka – to operacja niepenetrująca, czyli taka, w której nie dochodzi do pełnościennego otwarcia gałki ocznej. Polega ona na usunięciu ściany zewnętrznej kanału Schlemma i wytworzeniu błony filtracyjnej, poprzez którą ciecz wodnista z gałki ocznej w wyniku różnicy ciśnień przesączana jest do wytworzonej w twardówce przestrzeni dekompresyjnej. W wyniku operacji skutecznie obniża się i stabilizuje ciśnienie wewnątrzgałkowe, a sama procedura jest bezpieczna – obarczona znikomą ilością powikłań.
  • Kanaloplastyka – celem tej procedury jest udrożnienie i poszerzenie kanału Schlemma, stanowiącego główną drogę odpływu cieczy wodnistej w oku. W trakcie zabiegu wprowadza się do tego  kanału dren, przez który wpuszczana jest specjalna substancja powiększająca jego objętość. W rezultacie naturalne drogi odpływu mogą wydajniej odprowadzać ciecz wodnistą.
  • Śródtwardówkowe wkleszczenie tęczówki obwodowej – to operacja penetrująca, która polega na umiejscowieniu fragmentu naciętej tęczówki pod wytworzonym wcześniej płatkiem twardówki oraz wytworzeniu nowej drogi odpływu cieczy wodnistej z komory przedniej pod spojówkę.
  • Trabekulektomia – operacja ta polega na wycięciu fragmentu beleczkowania wraz z kanałem Schlemma i wytworzeniu drogi odpływu cieczy wodnistej łączącej komorę przednią oka z przestrzenią podspojówkową.

Jak leczy się zaćmę?

Leczenie zaćmy polega na usunięciu zmętniałej soczewki oka, wszczepieniu nowej soczewki i przywróceniu choremu dobrej ostrości wzroku. Jedynym sposobem, by to zrobić, jest zabieg fakoemulsyfikacji. To skuteczna operacja, a przy tym bezpieczna i obarczona niewielkim ryzykiem powikłań. Zwykle trwa zaledwie około 20 minut i jest bezbolesna. Zabiegu nie powinno się odkładać, gdyż wykonany zbyt późno niesie ze sobą większe ryzyko powikłań. Wynikają one z tego, że soczewka w zaawansowanym stadium choroby jest twardsza, a więc trudniejsza do rozdrobnienia i usunięcia – przez to zabieg staje się bardziej inwazyjny.

Jednoczesne leczenie jaskry i zaćmy – fakotrabekulektomia

Jaskra, jak i zaćma to choroby, które najczęściej dotykają osoby po 50. roku życia. Ze względu na starzenie się społeczeństwa, specjaliści coraz częściej mają do czynienia z osobami, które są dotknięte zarówno jednym, jak i drugim schorzeniem. Leczenie operacyjne to często jedyna droga, by zatrzymać rozwój choroby i uratować wzrok.

Zabiegiem, który pozwala na jednoczesne leczenie operacyjne jaskry i zaćmy, jest fakotrabekulektomia. Rekomenduje się ją pacjentom, którzy mają dobrze kontrolowaną jaskrę, ale wymagają interwencji chirurgicznej w związku z zaćmą. Zaletą przeprowadzenia tej operacji jest możliwość zmniejszenia ilości leków przyjmowanych przez osoby chore na jaskrę. Jednoczesną operację jaskry i zaćmy poleca się:

  • pacjentom, u  których ze względu na stan ogólny wykonanie dwóch odległych w czasie zabiegów jest niemożliwe,
  • pacjentom, u których mimo regularnego stosowania leków obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe nie można uzyskać stabilizacji ciśnienia na bezpiecznym poziomie, a zmętniała soczewka zdecydowanie upośledza ostrość wzroku.

Jak wygląda jednoczesna operacja jaskry i zaćmy?

Fakotrabekulektomia polega na równoczesnym przeprowadzaniu zabiegów fakoemulsyfikacji i trabekulektomii, które stosuje się od dawna w leczeniu zaćmy i jaskry. Fakoemulsyfikacja to zabieg, w czasie którego przy pomocy ultradźwięków rozbija się zmętniałą soczewkę, a następnie usuwa jej rozbite fragmenty. Zmętniała soczewka zostaje zastąpiona sztucznym odpowiednikiem. Zabieg może być stosowany na każdym etapie rozwoju zaćmy.

Trabekulektomia jest natomiast zabiegiem, w czasie którego stwarza się nową drogę odpływu cieczy wodnistej z komory przedniej oka, w wyniku czego obniża się ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Operacja łącząca w sobie dwa zabiegi: fakoemulsyfikację i trabekulektomię może zostać przeprowadzona za pomocą jednego lub dwóch cięć. Zabieg, w którego trakcie wykonuje się jedno cięcie, jest znacznie krótszy, ale jednocześnie grozi wystąpieniem niekontrolowanego krwawienia. Najbardziej polecaną techniką jest zastosowanie osobnych cięć dla fakoemulsyfikacji i trabekulektomii. Mimo że procedura ta trwa dłużej, ryzyko powikłań jest znacznie mniejsze.

Rekonwalescencja po operacji łączonej trwa tyle samo co po pojedynczym zabiegu, dlatego, jeśli lekarz nie widzi przeciwwskazań, warto zdecydować się na jednoczesne usunięcie zaćmy i jaskry. Do pełnej sprawności większość osób wraca po kilku dniach.

Jaskra i zaćma to poważne choroby wzroku, które charakteryzują się stopniowym pogorszeniem widzenia – nieleczone prowadzą natomiast do ślepoty. W przypadku jednego i drugiego schorzenia najskuteczniejszą metodą jest zabieg chirurgiczny. Aby uniknąć podwójnej operacji, rekomenduje się wykonanie jednej, podczas której doprowadza się do obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego (jaskra) oraz „wymienia” zmętniałą soczewkę na nową (zaćma).